Η ξιφασκία ως μέσο ανατροφής υπεύθυνων και αυτόνομων παιδιών

του Βασίλη Αντζουλάτου

Πριν μερικές μέρες συνομιλούσα με φίλο μου, καθηγητή μέσης εκπαίδευσης,  που τυχαίνει οι δυο του γιοι να είναι συναθλητές ξιφασκίας με τον γιο μου. Το θέμα της συζήτησης ήταν  για το πως ανατρέφουν οι γονείς τα παιδιά τους σήμερα και για το πως πολλοί γονείς υπέρ-ασχολούνται, υπέρ-προστατεύουν και υπέρ-ανησυχούν για τα παιδιά τους. Μου ανέφερε δε περιστατικό στο οποίο η μητέρα ενός ομολογουμένως «αδύναμου» μαθητή στο λύκειο που υπηρετεί, είχε μια έντονη συνομιλία με την φιλόλογο για τους χαμηλούς βαθμούς που είχε ο γιος της στο 4μηνο. Στο επιχείρημα της άμοιρης καθηγήτριας ότι ο μαθητής είχε πολύ χαμηλή απόδοση τόσο στη τάξη όσο και στα διαγωνίσματα και ότι δεν έδειχνε να προσπαθεί ιδιαίτερα, η μητέρα απάντησε με απόλυτο τρόπο: «Αποκλείεται ... εμείς είμαστε πάρα πολύ καλοί στα φιλολογικά! Μας το έχει πει και η καθηγήτρια που μας κάνει ιδιαίτερα!». Την στιγμή εκείνη συνειδητοποίησα ότι η σκηνή αυτή μου ήταν αρκετά οικεία καθώς έχω παρακολουθήσει παρόμοιες συμπεριφορές γονέων τόσο μέσα στην σχολική κοινότητα των παιδιών μου όσο και στη καθημερινή ζωή.  

Με αφορμή αυτήν την συζήτηση έκανα σχετική έρευνα στο διαδίκτυο και μεταξύ άλλων ανακάλυψα έναν όρο που δεν είχα ξανακούσει. Ο όρος «γονέας-ελικόπτερο» (helicopter parent) χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1969 από τον Dr Haim Ginott, εκπαιδευτικό, παιδοψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή και συγγραφέα συμβουλευτικών βιβλίων για γονείς, στο βιβλίο του «Parents & Teenagers» και προήλθε από εφήβους που δήλωναν πως νιώθουν ότι οι γονείς τους «αιωρούνταν» από πάνω τους σαν ένα ελικόπτερο.

Οι «γονείς-ελικόπτερα» ζουν και αναπνέουν για τα παιδιά τους, δεν υπάρχει τίποτα άλλο στη ζωή τους. Φτάνουν μάλιστα στο σημείο να μην μπορούν να διαχωρίσουν τον εαυτό τους από το παιδί τους. Μιλούν σε πρώτο πληθυντικό αριθμό όταν αναφέρονται σε αυτά - «βγάλαμε δοντάκια», «κάναμε εμβόλιο», «αύριο γράφουμε διαγώνισμα», «περάσαμε στη Νομική»- και θέλουν να ασκούν τον πλήρη έλεγχο στην ζωή τους παρεμβαίνοντας σε κάθε πτυχή της καθημερινότητάς τους.

Τα παιδιά που βρίσκονται στο επίκεντρο αυτού του γονεϊκού σύμπαντος νοιώθουν μεγάλο άγχος,  προσγειώνονται άσχημα όταν κάποτε διαπιστώσουν ότι δεν συμβαίνει το ίδιο στην αληθινή ζωή και όντας απροετοίμαστα νοιώθουν αδύναμα να ανταπεξέλθουν στις πραγματικές δυσκολίες της ζωής.

Ένα πολύτιμο εργαλείο για το γονιό που θέλει να αναθρέψει το παιδί του με έναν διαφορετικό τρόπο από αυτόν που περιγράψαμε παραπάνω (Free-range parenting) είναι ο αθλητισμός  και δη η ξιφασκία. Αυτή ήταν η αφορμή για να γράψω αυτό το κείμενο και μου δόθηκε όταν κατά την διάρκεια της αναζήτησης μου στο διαδίκτυο για το φαινόμενο του helicopter parenting μου εμφανίστηκε ένα άρθρο σχετικό με τη ξιφασκία. Σύμφωνα λοιπόν με το άρθρο αυτό της Irina Chirashnya, ιδρύτριας της σχολής ξιφασκίας Academy Of Fencing Masters (Campbell, California), η ενασχόληση των παιδιών με τη ξιφασκία μπορεί να προσφέρει πολλά σε αυτόν τον τομέα:

Η ξιφασκία ως μέσο οικοδόμησης εμπιστοσύνης

Είναι αυτονόητο ότι από την στιγμή που ένα παιδί ξεκινάει να ασχολείται με το άθλημα της ξιφασκίας ο γονιός του επιτρέπει να κρατά και να χειρίζεται ένα σπαθί. Παρόλο που το σπαθί αυτό δεν είναι επικίνδυνο, καθώς σε πολύ μικρές ηλικίες είναι πλαστικό ενώ σε μεγαλύτερες είναι μεταλλικό αλλά δεν έχει αιχμηρές ή κοφτερές επιφάνειες, δεν παύει να «κουβαλά» πάνω του το μυστήριο και το «βάρος» ενός όπλου. Το παιδί μαθαίνει από τη πρώτη στιγμή ότι το σπαθί αυτό δεν θα το χρησιμοποιεί σαν παιχνίδι και ότι όταν το στρέφει ενάντια σε άλλον άνθρωπο ο τελευταίος θα πρέπει να φέρει απαραίτητα τον προστατευτικό εξοπλισμό. Όταν λοιπόν οι γονείς επιτρέπουν στο παιδί τους να φέρει την ευθύνη ενός όπλου, ακόμη και αν αυτό θεωρείται ασφαλές, του δημιουργούν την αίσθηση ότι το εμπιστεύονται. 

Επίσης το παιδί καθώς μεγαλώνει και ωριμάζει αντιλαμβάνεται πως η οικογένεια του έχει επενδύσει ένα σημαντικό ποσό για την αγορά του εξοπλισμού της ξιφασκίας. Ο εξοπλισμός αυτός, σε αντίθεση με μια μπάλα του ποδοσφαίρου ή του μπάσκετ, είναι πιο εξειδικευμένος και συνεπώς πιο ακριβός. Οι γονείς των μικρών αθλητών της ξιφασκίας τους εμπιστεύονται για να τον χρησιμοποιούν και τους επιτρέπουν να έχουν την ευθύνη του. Με την ανάθεση απλών ευθυνών  στην αρχή, όπως π.χ. της ευθύνης της τακτοποίησης και της διαφύλαξης του εξοπλισμού του με σκοπό την αποφυγή απώλειάς του ή της ευθύνης της προστασίας του ευαίσθητου ηλεκτρολογικού εξοπλισμού από την υγρασία του ιδρώτα με τήρηση απλών κανόνων (αποθήκευσή του ξεχωριστά από τα ιδρωμένα ρούχα κατά την μεταφορά του και καλός αερισμός του κατά την αποθήκευση του), και σε μεγαλύτερες ηλικίες πιο σύνθετων ευθυνών όπως της ευθύνης συντήρησης ή ακόμη και επισκευής του ηλεκτρολογικού εξοπλισμού, το παιδί ξεκινάει σταδιακά να νοιώθει υπεύθυνο για συγκεκριμένους τομείς της καθημερινότητάς του. 

Τα παιδιά έχουν ανάγκη να νοιώσουν αυτήν την αίσθηση ώστε να αναλαμβάνουν σιγά σιγά μόνα τους, ολοένα και μεγαλύτερες ευθύνες καθώς μεγαλώνουν. Το αίσθημα αυτό της εμπιστοσύνης που νοιώθει το παιδί ότι του δείχνει ο γονιός του είναι ο θεμέλιος λίθος πάνω στον οποίο βασίζεται η ανατροφή ανεξάρτητων και γεμάτων με αυτοπεποίθηση παιδιών.

Ξιφασκία και συνέπειες

Εμείς οι ενήλικες, όταν κάνουμε λάθη ή όταν αναλαμβάνουμε ευθύνες και επιδεικνύουμε αμέλεια συνήθως καλούμαστε να υποστούμε τις συνέπειες.

Όταν τα παιδιά θα γίνουν ενήλικες δεν θα υπάρχουν τιμωρίες όπως ο περιορισμός «κατ’οίκον» ή στο δωμάτιό τους. Οι τιμωρίες αυτές μπορεί να αποτελούν σημαντικά εργαλεία στην «φαρέτρα» ενός γονέα χρήσιμα για την ανατροφή των παιδιών του αλλά ο κόσμος δεν λειτουργεί έτσι όταν οι γονείς δεν είναι τριγύρω.

Στη ξιφασκία, όταν ο αθλητής χάσει την συγκέντρωσή του και  τη προσοχή του στην αλληλουχία των κινήσεων ενός αγώνα αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα ο αντίπαλός του να πετύχει χτύπημα εναντίον του. Αν δεν μεριμνήσει για την συντήρηση του εξοπλισμού του θα εμφανιστούν προβλήματα την ημέρα των αγώνων. Αν δεν εξασκηθεί στα βήματα του δεν θα κερδίσει τον αγώνα. Σε αυτό το άθλημα ο αθλητής αποκομίζει από αυτό ότι έχει επενδύσει σε αυτό. Τα παιδιά μαθαίνουν ότι όταν συγκεντρώνονται και δουλεύουν σκληρά τελικά ανταμείβονται ενώ όταν δεν προσπαθούν αρκετά το αποτέλεσμα είναι να μην κερδίζουν τον πόντο ή τον αγώνα.

Η ξιφασκία οικοδομεί μεντορικές σχέσεις

Είναι δεδομένο ότι η μητέρα και ο πατέρας δεν θα μπορούν πάντα να βρίσκονται δίπλα στο παιδί σε κάθε δυσκολία που αντιμετωπίζει. Στη ξιφασκία τα παιδιά καλούνται να ανταπεξέλθουν μόνα τους στις προκλήσεις του αθλήματος χωρίς οι γονείς τους να έχουν την δυνατότητα να επέμβουν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι στο άθλημα αυτό τα παιδιά είναι μόνα τους.

Ο τρόπος εκμάθησης της ξιφασκίας, με τα ομαδικά και τα ατομικά μαθήματα καθώς επίσης και με τα μαθήματα προετοιμασίας για τους αγώνες, δίνει την ευκαιρία στους μικρούς αθλητές να αναπτύξουν σχέσεις  μεντορευόμενου - μέντορα με κάποιον άλλο ενήλικα, τον προπονητή τους, τον οποίον μπορούν να εμπιστευτούν και να καθοδηγηθούν από αυτόν. Η ατομικότητα και τα ειδικά χαρακτηριστικά που διέπουν το  άθλημα της ξιφασκίας κάνουν τα παιδιά να αντιληφθούν με ένα ιδιαίτερο τρόπο την μεντορική σχέση με τους προπονητές τους, που σίγουρα είναι τελείως διαφορετική από την σχέση που αναπτύσσεται με τους δάσκαλους στα σχολεία ή με τους προπονητές των ομαδικών αθλημάτων.

Θα πρέπει να τονισθεί στο σημείο αυτό ότι στη ξιφασκία δεν οικοδομούνται σχέσεις καθοδήγησης μόνο μεταξύ αθλητών και προπονητών αλλά και μεταξύ των ίδιων των αθλητών καθώς μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον. Κάθε μικρός αθλητής βρίσκει τον μέντορά του στο πρόσωπο ενός μεγαλύτερου αθλητή ενώ έρχεται κάποτε η στιγμή που ο μικρός αθλητής θα μεγαλώσει και θα αποτελέσει με την σειρά τον μέντορα ενός άλλου μικρότερου συναθλητή του. 

Έτσι οι γονείς εφαρμόζοντας τις αρχές του free-range parenting,  χαλαρώνοντας δηλαδή σταδιακά τον έλεγχο που ασκούν στα παιδιά τους και ενθαρρύνοντας τα, μέσω της ενασχόλησης τους με το άθλημα της ξιφασκίας, να αναπτύσσουν υγιείς καθοδηγητικές σχέσεις με προπονητές και συναθλητές τους, τους δίνουν την ευκαιρία να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση και να νοιώθουν ασφάλεια ακόμη και όταν βρίσκονται μακριά τους.

Ξιφασκία και αυτοπεποίθηση

Το χειρότερο με τα παιδιά που ανατρέφονται με την μέθοδο “helicopter parenting” δεν είναι το γεγονός ότι δεν κάνουν πράγματα μόνα τους αλλά ότι  πιστεύουν ότι δεν μπορούν  να κάνουν πράγματα μόνα τους. Τα παιδιά αυτά μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι δεν είναι αρκετά ικανά. Οι μικρές καθημερινές κατακτήσεις των παιδιών είναι αυτές που τονώνουν την αυτοπεποίθησή τους και τους δημιουργούν την αίσθηση ότι μπορούν να καταφέρουν πράγματα μόνα τους.

Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει ο γονιός  αντί να επεμβαίνει και να λύνει τα προβλήματα του παιδιού, να κάνει ένα βήμα πίσω και να αφήνει το παιδί του να τα λύνει μόνο του.  Αν ένα παιδί μπορεί να κάνει πράγματα μόνο του τότε ο γονιός του πρέπει να του το επιτρέπει. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο γονιός αυτός είναι αδιάφορος ή τεμπέλης αλλά ότι υποστηρίζει την ικανότητα του παιδιού του να πετυχαίνει πράγματα.

Οι μικρές νίκες που επιτυγχάνονται σταδιακά και που είναι απαραίτητες για τη τόνωση της αυτοπεποίθησης των παιδιών είναι δομικό στοιχείο στο άθλημα της ξιφασκίας. Ένας αθλητής είναι πολύ πιθανό να μην κερδίσει στον πρώτο του αγώνα αλλά είναι σίγουρο ότι κάποια στιγμή θα πετύχει τον πρώτο του πόντο. Μετά από εξάσκηση θα καταφέρει κάποια στιγμή να κερδίσει και τον πρώτο του αγώνα και αργότερα την πρώτη του πρόκριση στους προκριματικούς αγώνες. Αυτές οι μικρές νίκες, που είναι αποτέλεσμα της προσωπικής τους προσπάθειας, είναι τα πρώτα βήματα που τους δίνουν την αίσθηση ότι είναι ικανά.

Η ξιφασκία δίνει στα παιδιά ελευθερία

Ένας γονιός που δεν θέλει να ανατρέφει το παιδί του σαν «γονιός ελικόπτερο» φροντίζει να του δίνει ευκαιρίες ώστε να αναπτύξει το αίσθημα της αυτοεκτίμησης. Με αυτόν τον τρόπο διδάσκεται την υπευθυνότητα, γίνεται πιο ανεξάρτητο και του δημιουργείται η αίσθηση της αυτοπεποίθησης. 

Η ξιφασκία μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για την ανατροφή με την μέθοδο free-range parenting. Οι γονείς των μικρών ξιφομάχων μαθαίνουν πόσο ισχυρά και ικανά μπορούν να είναι τα παιδιά τους χωρίς την δική τους βοήθεια. 

Στις προπονήσεις οι γονείς αυτό που μπορούν να τους προσφέρουν εκτός από την οικονομική κάλυψη μιας πιθανής συνδρομής και ίσως κάποια ενασχόληση με τα διοικητικά του συλλόγου, είναι η μεταφορά τους. Στις αίθουσες διδασκαλίας των συλλόγων οι αθλητές καλούνται να ακολουθούν τις οδηγίες του προπονητή και να δείχνουν την απαραίτητη επιμέλεια στην εκτέλεση των ασκήσεων χωρίς να είναι δυνατή ή επιτρεπτή η παρέμβαση των γονιών τους.

Από τις κερκίδες των αγωνιστικών χώρων αυτό που μπορούν να τους προσφέρουν οι γονείς τους είναι μόνο ψυχολογική υποστήριξη. Μέσα στον αγωνιστικό χώρο είναι μόνα τους αντιμέτωπα με τις προκλήσεις των αγώνων. Καλούνται μόνα τους να αναπτύξουν και να προσαρμόσουν την στρατηγική τους για να αντιμετωπίσουν τον αντίπαλό τους, μόνα τους να διαχειριστούν τα συναισθήματά που τους δημιουργήθηκαν από τον τελευταίο αγώνα ώστε στο τέλος του να δώσουν το χέρι τους στον αντίπαλο και να προετοιμασθούν για τον επόμενο. 

Από αυτή την διαδικασία οι γονείς συνειδητοποιούν πως τα παιδιά τους καταφέρνουν να ανταπεξέλθουν στις συνθήκες των προπονήσεων και των αγώνων και έτσι σταδιακά τα εμπιστεύονται όλο και περισσότερο. Αποτέλεσμα της εμπιστοσύνης αυτής είναι τα παιδιά να αποκτούν ελευθερίες και σε άλλους τομείς της καθημερινότητάς τους εκτός της ξιφασκίας.

Είναι δεδομένο ότι όλοι εμείς που είμαστε γονείς θέλουμε το καλύτερο για τα παιδιά μας. Είναι επίσης φυσικό ως γονείς να θέλουμε πάντα να βοηθάμε τα παιδιά μας να βγάλουν τον καλύτερο εαυτό τους και σίγουρα νοιώθουμε υπερήφανοι όταν τα βλέπουμε να «στέκονται μόνα τους στα πόδια τους». Όλα αυτά όμως απαιτούν το ότι πρέπει να πάρουμε τη πολύ δύσκολη για μας απόφαση να τα αφήσουμε να κάνουν πράγματα χωρίς εμάς.

Πηγές:

http://www.alfavita.gr

https://www.psychologynow.gr

http://www.kathimerini.gr/

https://en.wikipedia.org/wiki/Helicopter_parent

https://en.wikipedia.org/wiki/Free-range_parenting

https://academyoffencingmasters.com